Σπουδές στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης: Δεξιότητες, ευκαιρίες και νέοι δρόμοι προς το μέλλον

Η ραγδαία εξάπλωση της Τεχνητής Νοημοσύνης μεταμορφώνει ήδη τον τρόπο με τον οποίο εργαζόμαστε, μαθαίνουμε και σχεδιάζουμε το μέλλον μας.

Σε ένα περιβάλλον όπου η τεχνολογία διεισδύει σε κάθε πτυχή της καθημερινότητας, οι σημερινοί και οι αυριανοί φοιτητές καλούνται να επαναπροσδιορίσουν τις επιλογές τους, τόσο ως προς τις σπουδές όσο και ως προς την επαγγελματική τους πορεία.

Με αφορμή τη συμπλήρωση του Μηχανογραφικού Δελτίου από τους υποψηφίους της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης, το ΑΠΕ-ΜΠΕ συνομίλησε με τον Γεώργιο Δουκίδη, ομότιμο καθηγητή του Τμήματος Διοικητικής Επιστήμης και Τεχνολογίας του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών.

Ο κ. Δουκίδης ανέλυσε τις αλλαγές που φέρνει η νέα εποχή, τις δεξιότητες που αποκτούν καθοριστική σημασία και τις εναλλακτικές επαγγελματικές διαδρομές που διαμορφώνονται.

Το πανεπιστήμιο παραμένει σημαντικό, αλλά δεν είναι πλέον η μοναδική επιλογή

Για πολλές δεκαετίες, η σύνδεση ανάμεσα στις σπουδές και στο επάγγελμα ήταν σχεδόν αυτονόητη. Η Νομική οδηγούσε στη δικηγορία, το Μαθηματικό και το Φυσικό στην εκπαίδευση. Σήμερα, όμως, η εικόνα είναι πολύ πιο σύνθετη.

Όπως επισημαίνει ο κ. Δουκίδης, η αξία των πανεπιστημιακών σπουδών παραμένει ισχυρή, καθώς πολλά επαγγέλματα εξακολουθούν να απαιτούν πτυχίο, ενώ οι απόφοιτοι ανώτατης εκπαίδευσης διατηρούν συνήθως υψηλότερα εισοδήματα και χαμηλότερα ποσοστά ανεργίας.

Παράλληλα, το πανεπιστήμιο προσφέρει γνώσεις, αναλυτική σκέψη, επαγγελματικές επαφές και μεγαλύτερη ευελιξία στην εξέλιξη της σταδιοδρομίας, ενώ σε πολλές κοινωνίες εξακολουθεί να αποτελεί ένδειξη ικανότητας για τους εργοδότες.

Ωστόσο, η πραγματικότητα έχει διαφοροποιηθεί σημαντικά. Η τεχνολογία και το διαδίκτυο δημιούργησαν νέες ευκαιρίες επαγγελματικής επιτυχίας, ακόμη και χωρίς πανεπιστημιακό τίτλο.

Τεχνικές δεξιότητες, επαγγελματικές πιστοποιήσεις, πρακτική εμπειρία, επιχειρηματικότητα και ορισμένοι κλάδοι της πληροφορικής επιτρέπουν πλέον σε πολλούς ανθρώπους να διακριθούν χωρίς να έχουν ακολουθήσει την παραδοσιακή ακαδημαϊκή διαδρομή.

Επιπλέον, η μαζική πρόσβαση στην ανώτατη εκπαίδευση έχει περιορίσει το συγκριτικό πλεονέκτημα που προσέφερε παλαιότερα η απλή κατοχή ενός πτυχίου.

Ο κ. Δουκίδης υπογραμμίζει ότι η επαγγελματική επιτυχία εξαρτάται όλο και περισσότερο από έναν συνδυασμό γνώσεων, δεξιοτήτων, προσαρμοστικότητας, συνεχούς μάθησης, εμπειρίας, δικτύωσης και αποτελεσματικής αξιοποίησης των νέων τεχνολογιών.

Παρ’ όλα αυτά, το πανεπιστήμιο εξακολουθεί να αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους μηχανισμούς κοινωνικής κινητικότητας, ιδιαίτερα για όσους δεν διαθέτουν οικονομικές ή επαγγελματικές διασυνδέσεις.

Οι τέσσερις δεξιότητες που καθορίζουν το μέλλον

Σύμφωνα με τον κ. Δουκίδη, το ζητούμενο σήμερα δεν είναι ποια επαγγέλματα θα κυριαρχήσουν στο μέλλον, αλλά ποιες δεξιότητες θα έχουν πραγματική αξία στην αγορά εργασίας.

Οι σημαντικότερες κατηγορίες δεξιοτήτων είναι:

1. Η γνώση του αντικειμένου.

Οι τεχνικές και επιστημονικές γνώσεις που αποκτώνται κατά τη διάρκεια των σπουδών και σχετίζονται άμεσα με το επάγγελμα.

2. Οι ποιοτικές δεξιότητες.

Η κριτική σκέψη, η συνεργασία, η επικοινωνία, η δημιουργικότητα και η καινοτόμος προσέγγιση αποτελούν στοιχεία που ενισχύουν την επαγγελματική επιτυχία.

3. Οι γενικές (generic) δεξιότητες.

Πρόκειται για δεξιότητες που αποκτώνται μέσα από τις σπουδές, αλλά μπορούν να αξιοποιηθούν και σε επαγγελματικά πεδία διαφορετικά από το αρχικό αντικείμενο.

4. Η συνεχής μάθηση.

Είτε λόγω των τεχνολογικών εξελίξεων είτε λόγω αλλαγής επαγγελματικού προσανατολισμού, η διαρκής αναβάθμιση γνώσεων και δεξιοτήτων γίνεται πλέον απαραίτητη.

Η εποχή των εναλλακτικών επαγγελματικών διαδρομών

Η αγορά εργασίας γίνεται ολοένα και πιο ευέλικτη. Όπως αναφέρει ο κ. Δουκίδης, περισσότεροι από ένας στους τρεις αποφοίτους πανεπιστημίου εργάζονται σήμερα σε αντικείμενο διαφορετικό από εκείνο που αποτέλεσε τον βασικό πυρήνα των σπουδών τους. Μάλιστα, εκτιμά ότι το ποσοστό αυτό θα αυξηθεί εξαιτίας της αβεβαιότητας που χαρακτηρίζει τις επιστημονικές, τεχνολογικές και οικονομικές εξελίξεις.

Η συνεχής μάθηση λειτουργεί ως γέφυρα προς νέες επαγγελματικές δυνατότητες.

Χαρακτηριστικά παραδείγματα που παραθέτει ο κ. Δουκίδης είναι:

• Οι σπουδές Ψυχολογίας μπορούν να οδηγήσουν στη διαχείριση ανθρώπινου δυναμικού.
• Οι σπουδές Μαθηματικών μπορούν να αποτελέσουν βάση για τον προγραμματισμό υπολογιστών, χάρη στις αλγοριθμικές δεξιότητες.
• Ένας μηχανικός μπορεί να εξελιχθεί σε στέλεχος διαχείρισης κινδύνου, αξιοποιώντας τη γνώση επιχειρησιακών κινδύνων και μαθηματικών μοντέλων.
• Οι σπουδές Φιλολογίας μπορούν να οδηγήσουν στο Ψηφιακό Μάρκετινγκ, αξιοποιώντας τη δυνατότητα κατανόησης της συμπεριφοράς και της προσωπικότητας των καταναλωτών.

Ποια επαγγέλματα επηρεάζονται περισσότερο από την Τεχνητή Νοημοσύνη

Ο κ. Δουκίδης εκτιμά ότι τα επαγγέλματα που ενδέχεται να δεχθούν τις μεγαλύτερες πιέσεις είναι εκείνα που παράγουν κυρίως άυλο περιεχόμενο και υπηρεσίες. Σε αυτή την κατηγορία περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, οι σύμβουλοι επιχειρήσεων, οι δικηγόροι, οι δημοσιογράφοι, οι προγραμματιστές, τα στελέχη μάρκετινγκ, οι λογιστές και οι αρχιτέκτονες.

Αντίθετα, προς το παρόν, οι χειρωνακτικές εργασίες φαίνεται να επηρεάζονται λιγότερο.

Όπως σημειώνει, η ελληνική οικονομία βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις υπηρεσίες, γεγονός που εξηγεί και την εκτεταμένη χρήση εργαλείων όπως το ChatGPT. Ήδη, σύμφωνα με τον ίδιο, εμφανίζονται τα πρώτα σημάδια μεταβολών στην αγορά εργασίας.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η μείωση του ποσοστού πλήρους απασχόλησης μεταξύ των πρόσφατων αποφοίτων μηχανικών υπολογιστών στις ΗΠΑ, από 70% το 2021 σε 55% το 2025.

Παρόλα αυτά, ο κ. Δουκίδης τονίζει ότι το συμπέρασμα πως οι σχολές πληροφορικής δεν προσφέρουν πλέον ισχυρές επαγγελματικές προοπτικές θα ήταν υπεραπλουστευμένο.

Η ΤΝ δεν καταργεί επαγγέλματα – τα μετασχηματίζει

Σύμφωνα με τον κ. Δουκίδη, η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν οδηγεί απαραίτητα στην αντικατάσταση επαγγελμάτων, αλλά κυρίως στην αναδιαμόρφωσή τους.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι κατά πόσο τα πανεπιστημιακά τμήματα προσαρμόζουν τα προγράμματα σπουδών τους ώστε να προετοιμάζουν τους φοιτητές για το νέο εργασιακό περιβάλλον.

Όπως εξηγεί, η ΤΝ αναλαμβάνει επαναλαμβανόμενες εργασίες και απελευθερώνει χρόνο για δραστηριότητες υψηλότερης προστιθέμενης αξίας, όπως η επικύρωση των αποτελεσμάτων των συστημάτων ΤΝ, η ενορχήστρωση υβριδικών ομάδων ανθρώπων και AI agents και η αποτελεσματική διακυβέρνηση σε ένα ολοένα πιο σύνθετο επιχειρηματικό περιβάλλον.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο προγραμματιστής, του οποίου μέρος της συγγραφής κώδικα μπορεί να αυτοματοποιηθεί. Στο νέο πλαίσιο, ο ρόλος του μετατοπίζεται περισσότερο προς την ανάλυση απαιτήσεων, τον σχεδιασμό, την επαλήθευση ποιότητας, τον ανασχεδιασμό διαδικασιών και τη διαχείριση οργανωτικών αλλαγών.

Τρεις συμβουλές για το Μηχανογραφικό Δελτίο

Ενόψει της συμπλήρωσης του Μηχανογραφικού Δελτίου, ο κ. Δουκίδης προτείνει στους υποψηφίους να εστιάσουν σε τρεις βασικούς άξονες:

1. Να επιλέξουν τμήμα και όχι επάγγελμα

Οι υποψήφιοι καλούνται να επιλέξουν το αντικείμενο που θα σπουδάσουν και όχι απαραίτητα το επάγγελμα που θα ασκήσουν σε όλη τους τη ζωή.

Όπως επισημαίνει ο κ. Δουκίδης, πρόκειται για μια εξαιρετικά δύσκολη απόφαση για κάποιον στην ηλικία των 18 ετών.

2. Να επιλέξουν γνωστικό αντικείμενο που τους εμπνέει

Κατά τη διάρκεια μιας επαγγελματικής ζωής είναι συνηθισμένο να πραγματοποιούνται τρεις ή τέσσερις σημαντικές αλλαγές στον χώρο ή στο περιεχόμενο της εργασίας.

Για τον λόγο αυτό, οι υποψήφιοι είναι προτιμότερο να επιλέξουν ένα αντικείμενο που τους ενδιαφέρει πραγματικά και να απολαύσουν τις σπουδές τους.

Η επαγγελματική εξειδίκευση μπορεί να ακολουθήσει αργότερα, μέσω των πολυάριθμων μεταπτυχιακών προγραμμάτων που προσφέρουν τα ελληνικά πανεπιστήμια, είτε ως αναβάθμιση δεξιοτήτων (upskilling) είτε ως επανειδίκευση (reskilling).

3. Να αξιολογήσουν το εκπαιδευτικό περιβάλλον κάθε τμήματος

Πέρα από τις βάσεις εισαγωγής, οι υποψήφιοι θα πρέπει να εξετάζουν προσεκτικά το συνολικό περιβάλλον σπουδών που προσφέρει κάθε τμήμα. Μέσα από τις επίσημες ιστοσελίδες μπορούν να διαπιστώσουν αν:

• διαθέτει σύγχρονο πρόγραμμα σπουδών με ενσωμάτωση θεμάτων Τεχνητής Νοημοσύνης,
• προσφέρει εργαστήρια και ουσιαστική σύνδεση με επιχειρήσεις και οργανισμούς,
• υποστηρίζει την επαγγελματική αποκατάσταση μέσω πρακτικής άσκησης,
• διαθέτει μεταπτυχιακά προγράμματα εξειδίκευσης,
• ενθαρρύνει τη συμμετοχή των φοιτητών σε διαγωνισμούς και συνέδρια,
• προωθεί την ενεργή εμπλοκή τους στην επιστημονική δραστηριότητα,
• συμμετέχει σε διεθνή προγράμματα κινητικότητας, όπως το Erasmus.

Το μέλλον ανήκει σε όσους συνεχίζουν να μαθαίνουν

Το μήνυμα που προκύπτει από τις τοποθετήσεις του Γεώργιου Δουκίδη είναι σαφές: στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης, η επιτυχία δεν θα καθορίζεται αποκλειστικά από ένα πτυχίο ή από μια αρχική επαγγελματική επιλογή. Θα εξαρτάται ολοένα περισσότερο από την ικανότητα προσαρμογής, τη διαρκή μάθηση και την αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών.

Το πανεπιστήμιο παραμένει ένα ισχυρό σημείο εκκίνησης, όμως η επαγγελματική διαδρομή του μέλλοντος θα είναι πιο ευέλικτη, πιο πολυδιάστατη και πολύ λιγότερο προβλέψιμη από ποτέ.

Με πληροφορίες από ΑΠΕ-ΜΠΕ